Khẳng định một số ngành công nghiệp mũi nhọn; soát lại phân bố phát triển công nghiệp; thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt là trong sản xuất các linh kiện cơ khí là 3 vấn đề lớn trong chiến lược phát triển công nghiệp Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020.

Xây dựng nền công nghiệp dựa trên những thế mạnh

Theo Viện trưởng Viện Chiến lược chính sách cong nghiệp Việt Nam, đối với các ngành công nghiệp mũi nhọn sẽ chú trọng vào các ngành có lợi thế cạnh tranh để thúc đẩy XK như dệt may, da giày, thực phẩm chế biến (thị trường Nhật rất tiềm năng). Tập trung phát triển công nghiệp nền tảng cho nền kinh tế như năng lượng, máy móc và công nghiệp luyện kim. Ngoài ra cũng sẽ đẩy mạnh phát triển ngành công nghiệp mới, trong đó có công nghiệp phần mềm, công nghiệp vật liệu mới…

Song song với đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp mũi nhọn, Việt Nam cũng sẽ tập trung cho việc soát xét lại phân bố phát triển công nghiệp giữa các vùng miền, địa phương, đặc biệt chú ý phát triển các vùng công nghiệp lớn để thúc đẩy công nghiệp cả nước. Phát triển các tuyến hành lang, tận dụng lợi thế ven biển. Việc bố trí phân bố phát triển công nghiệp sẽ gắn với phát triển kinh tế xã hội từng vùng miền, hạn chế di dân bất hợp lý.

Chú trọng thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt là công nghiệp hỗ trợ trong sản xuất các linh kiện cơ khí cũng là một trong ba trọng tâm then chốt. Xác định sản xuất linh kiện cơ khí sẽ tạo điều kiện để chế tạo các sản phẩm cơ khí phát triển, ở lĩnh vực này, Việt Nam mong muốn nhận được nhiều sự hợp tác, hỗ trợ từ Nhật Bản- quốc gia có thế mạnh và bề dày trong lĩnh vực cơ khí. Theo kinh nghiệm của Nhật, phát triển công nghiệp hỗ trợ chú trọng vào 4 ngành: cơ khí, nhựa, linh kiện điện tử, vật liệu mới. Việt Nam ưu tiên linh kiện cơ khí bởi lẽ, trong những năm qua chúng ta phải nhập khẩu mỗi năm gần 10 tỉ USD linh kiện máy móc sản xuất sản phẩm cơ khí.

Để đầu tư phát triển công nghiệp hỗ trợ trong sản xuất linh kiện cơ khí cần nguồn kinh phí rất lớn, Việt Nam mong muốn có sự đầu tư, hỗ trợ từ phía Nhật Bản. Để thu hút đầu tư, thời gian tới, Việt Nam sẽ đẩy mạnh xúc tiến xây dựng các khu công nghiệp hỗ trợ đón nhận đầu tư từ Nhật, sẽ xây dựng sẵn nhà xưởng, mời các nhà đầu tư vừa và nhỏ để sản xuất chi tiết, linh kiện. Hiện tại, Chính phủ cũng đang thực hiện “Chương trình phát triển cơ khí trọng điểm”, với sự hợp tác từ phía các DN của Nhật càng tạo đà thực hiện chương trình thành công. Cùng với đó, các chương trình về năng lượng mới, tái tạo, điện hạt nhân cũng sẽ thu hút các DN từ đất nước mặt trời mọc, bởi Nhật rất mạnh trong những lĩnh vực này.

Đại diện Liên minh công nghiệp cơ khí của Nhật đặt vấn đề trong chiến lược phát triển công nghiệp, Việt Nam nên chú ý qui hoạch phát triển công nghiệp, tránh phát triển chỉ tập trung ở một vài khu vực lớn, dẫn đến mất cân đối về phát triển kinh tế vùng miền, dân cư… Thực tế phát triển công nghiệp của Việt Nam đang tập trung nhiều vào các thành phố lớn mà cụ thể là TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội và một vài địa phương lân cận. Do đó, trong chính sách phát triển công nghiệp giai đoạn 2011- 2020, Việt Nam sẽ đẩy mạnh phát triển công nghiệp tại 8 khu vực. Ngoài Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh sẽ có 6 “cứ điểm” mới nữa, trong đó phía Bắc có “cứ điểm” tại Hải Phòng và các tỉnh duyên hải Bắc bộ, miền Trung sẽ có Đà Nẵng và các tỉnh lân cận. Khu vực phía Nam có các tỉnh Đông Nam bộ (Vũng Tàu là trung tâm). Tây Nam bộ sẽ phát triển công nghiệp chế biến thủy hải sản, vùng Tây Nguyên gồm 5 tỉnh sẽ phát triển công nghiệp khai khoáng, lâm sản để gắn với trục kinh tế xuyên Á. “Cứ điểm” thứ 8- vùng Tây Bắc, đây là khu vực khó khăn nhất do cơ sở hạ tầng còn rất yếu kém…

Một vấn đề rất quan trọng để phát triển công nghiệp bền vững, lâu dài đó là yếu tố nguồn nhân lực. Hiện nay, chi phí cho đào tạo nhân công của Việt Nam còn rất thấp so với một số nước lân cận và trong khu vực. Ngoài ra còn có một thực tế là đào tạo của chúng ta đang theo “hình tháp ngược” vì kỹ sư, cử nhân nhiều hơn thợ lành nghề. Còn một nguyên nhân, hiện nay, thanh niên Việt Nam chạy theo hướng phải học cao học. Trong khi đó, nếu học trở thành người thợ lành nghề họ sẽ có nhiều cơ hội công việc, lo cho cuộc sống ổn định. Trong công tác đào tạo sắp tới, cần phải hướng đào tạo đội ngũ kỹ sư chất lượng cao, nhưng quan trọng nhất là phải chuẩn bị một lực lượng thợ lành nghề, tay nghề cao qua các hệ đào tạo học cao đẳng, trung cấp, bởi đây là lực lượng hết sức cần thiết cho phát triển công nghiệp trong tương lai.